İnsan Ne Zaman Kendisi Olmaktan Vazgeçti?

Selam olsun siz satır dostlarıma. Bir insanın özgür olduğunu düşünmesiyle gerçekten özgür olması aynı şey değildir diye düşünüyorum. Belki de çağımızın en büyük yanılgılarından biri tam da burada başlıyor.
Kendi kararlarımızı verdiğimizi düşünüyoruz veya sanıyoruz.
Neyi izleyeceğimize, neyi okuyacağımıza, neyi satın alacağımıza, kime kızacağımıza, kimi seveceğimize, hangi siyasi görüşe yakın duracağımıza kendimizin karar verdiğine inanıyoruz.
Peki, gerçekten öyle mi?
Bugün hayatımızın büyük bölümünü şekillendiren sistemler, yalnızca ne yaptığımızı bilmiyor. Neye ne zaman tepki vereceğimizi de öğreniyor, tespit ediyor.
Hangi görüntüde durduğumuzu, hangi haberi sonuna kadar okuduğumuzu, hangi cümlede öfkelendiğimizi, hangi ürüne baktığımızı, hangi düşünceye daha kolay ikna olduğumuzu kaydediyor.
Yapay zekâ bu sürecin yalnızca en görünür aşaması. Asıl değişim çok daha önce başladı. Eskiden propaganda insana ne düşüneceğini söylemeye çalışırdı.
Bugün buna bile gerek kalmıyor. Sistem, insanın ne düşüneceğini tahmin etmeye, öngörmeye çalışıyor.
Eskiden siyasetçi seçmeni ikna etmek zorundaydı.
Şimdi seçmenin hangi cümleye, hangi korkuya, hangi vaade ve hangi öfkeye tepki vereceğini gösteren devasa bir veri dünyası var. Bu, siyasetin doğasını da değiştiriyor.
Çünkü mesele artık sadece insanların neye oy verdiği değil. İnsanların neye inanacağının nasıl şekillendirildiği gerçeği.
Daha da önemlisi, toplum ortak gerçekliğini kaybediyor. Aynı ülkede yaşayan insanlar aynı haberi görmüyor. Aynı bilgiyi almıyor. Aynı görüntülerle karşılaşmıyor. Hatta aynı Türkiye’yi yaşamıyor.
Birinin ekranında kriz var, diğerinin ekranında eğlence. Birinin karşısında öfke var, diğerinin karşısında korku.
Birinin dünyasında sürekli tehdit var, diğerinin dünyasında hiçbir sorun yok.
Böyle bir toplumun ortak bir gelecek fikri oluşturması kolay değildir. Çünkü demokrasi yalnızca sandıktan ibaret değildir.
Demokrasi, aynı zamanda toplumun birlikte düşünebilme yeteneğidir. İnsanlar aynı gerçeklik üzerinde konuşamıyorsa, siyasi tartışma da giderek bir fikir mücadelesinden çıkıp algı mücadelesine dönüşür.
İşte asıl tehlike burada. Bizi yöneten tek bir merkez olduğunu söylemek kolaydır. Ama gerçek bundan daha karmaşıktır.
Devletler var,
Şirketler var,
Medya var,
Sosyal medya platformları var,
Algoritmalar var,
Reklam ekonomisi var,
Siyasi iletişim var,
Ve bütün bunların arasında kendi tercihlerimiz vardır yada olması gereken budur.
Dolayısıyla artık karşımızda tek bir “yönetici” yoktur. Karşımızda, davranışlarımızı ölçen, sınıflandıran ve öngörmeye çalışan büyük bir sistem vardır.
Üstelik bu sistem bize zorla bir şey yaptırmak zorunda değildir. Bizi tanıması yeterlidir.
Neye güleceğimizi biliyorsa önümüze onu koyar.
Neye kızacağımızı biliyorsa onu gösterir.
Neyi satın alacağımızı tahmin ediyorsa onu karşımıza çıkarır.
Ve biz bütün bunları kendi seçimimiz sanabiliriz.
Belki de çağımızın en büyük siyasi sorusu artık “İktidar kimde?” değildir.
Asıl soru şudur:
İktidar, görünmez hâle mi geliyor?
Çünkü geçmişte insanın ne yapacağını söyleyen sistemlerden korkardık. Bugün ise insanın ne yapacağını kendisinden önce bilen sistemlerle karşı karşıyayız.
Özgürlük belki de artık istediğini seçebilmekten çok daha fazlasıdır. Sana neyi seçmen gerektiğinin hissettirilmediği bir dünyada, gerçekten kendi kararını verebilmektir.
Ve belki de insanın kendisi olmaktan vazgeçtiği an, kararlarını başkasının verdiği an değil…
Kendi kararlarının gerçekten kendisine ait olup olmadığını sorgulamayı bıraktığı andır.
Kararlarımız gerçekten kendimize mi ait?