Kahkahanın İflası

Kahkahanın İflası: Kısa Video “Komedi”si Zekâ Eşiğimizi Nasıl Aşağı Çekiyor?

Dijital dünyanın komediyi çoğalttığını sanıyoruz; oysa kısa video formatı, komediyi çoğaltmaktan çok başka bir şeye dönüştürüyor. Bugün “komik” diye dolaşıma giren içeriklerin önemli bir kısmı espri değil, dikkat yakalama tekniğidir. Kahkaha, düşüncenin sonucu olmaktan çıkıp refleksin sinyaline dönüştüğünde, komedi de davranış mühendisliğine yaklaşır.

Komedi, aslında kurulum isteyen bir zanaattır: Bağlam kurar, gerilim üretir, yön değiştirir ve zamanlamayı dikkatle ayarlar. Kısa video rejimi ise bu yapıyı parçalar. Abartılı mimikler, ani bağırmalar, hızlı kesmeler, sahte şaşkınlıklar, düşmeler, teşhir ve “rezil olacak” beklentisi, mizahın yerini hızlandırılmış uyarana bırakır.

En rahatsız edici kırılma, mizahın hedefinin değişmesidir. İyi mizah, çoğu zaman gücü, kurumları, ikiyüzlülüğü ve toplumsal körlükleri hedef alır. Kısa video “komedisi” ise çoğu zaman kolay hedefe yönelir: Mahcup edilen, kandırılan, kameraya sıkıştırılan, kalabalık önünde küçük düşürülen insana. “Şaka yaptık.” sözü, rıza belirsizliğini ve küçük ölçekli şiddeti örten bir dokunulmazlık kartına dönüşür. Böylece kahkaha, rahatlama değil, onay sinyali olur.

Bu durumu yalnızca “İnsanlar aptallaştı.” diye açıklamak eksiktir. Platformların teşvik sistemi, düşük bağlamlı ve yüksek uyarıcılı içerikleri ödüllendirir. Algoritma kaliteyi değil, davranışı ölçer: İzleme, durma, tekrar etme ve paylaşma. Ne ödüllendirilirse o çoğalır. Üretici daha kısa, daha ucuz ve daha keskin içerik üretir; izleyici de daha az sabra ve daha az düşünmeye alışır.

Sonuçta kahkaha, bir düşünce hareketi değil, metrik üretim aracına dönüşür. İyi komedi hâlâ vardır; fakat çoğu zaman platform sayesinde değil, platforma rağmen ayakta kalır. “Komik video” yığınının büyük kısmı bu yüzden komedi değil, dikkat simülasyonudur. Gürültü arttıkça sinyal kaybolur; insan, daha az ayırt eden, daha az talep eden bir zihinsel düzene alıştırılır. Bu yüzden mesele sadece komedinin değil, toplumun da meselesidir.