Hiçbir Şey Yeni Değil

ABD için hiçbir şey yeni değil: Doktrinlerin yeniden güncellenmesi…

ABD’nin beyan edilmiş ulusal güvenlik yönelimi ile sahaya yansıyan davranış görüntüsü (ağırlık merkezi–sürtünme–dolaylı yaklaşım), ABD’nin savaş dönemi stratejik refleksleri (seferberlik, endüstriyel taban, yurt savunması) ve Amerikan dış politika doktrinleri/uluslararası güvenlik teorileri merceğinden tek bir çerçevede nasıl anlatılır. Mevcut stratejik çizgi, “her bölgede aynı yoğunlukta angajman” anlayışından ziyade, çıkar hiyerarşisi kuran ve güç dengesi mantığıyla hareket eden bir yaklaşım olarak geçmişteki resmî metinlere de yansımaktadır: 2025 Ulusal Güvenlik Stratejisi, temel ilkeleri “odaklı ulusal çıkar tanımı”, “peace through strength”, “non-interventionism’e yatkınlık”, “flexible realism” ve “primacy of nations” şeklinde sistematik biçimde kodlar; bunu da doğrudan “burden-sharing / burden-shifting” ile tamamlar.

Sun Tzu’nun Savaş Sanatı açısından ABD’nin kritik ağırlık merkezi, tek tek platformlar veya harekât planlarından önce “karar üstünlüğü” ve müttefik mimarisinin kriz anında reaksiyon hızıdır. Bu nedenle NATO hattındaki temel kırılganlık, kapasite yetersizliğinden çok ittifak içi sürtünmenin artması, ortak iradenin gecikmesi ve caydırıcılığın inandırıcılık bileşeninin aşınmasıdır. 2025 NSS’nin Avrupa bölümünde Avrupa’nın “kendi savunmasında birincil sorumluluk alması”, NATO’nun “sürekli genişleyen” bir algıya dönüşmemesi ve uzun vadede stratejik istikrarın yeniden tesis edilmesi gibi vurgular; yük paylaşımı baskısının kurumsal dile çevrildiğini gösterir. Sahada ise Grönland/Arktik dosyası, ittifak uyumunu doğrudan test eden bir “sürtünme üretim” örneğine dönüşmüştür: Reuters’ın aktardığı çerçevede NATO Genel Sekreteri Rutte’nin Davos temasları, ABD–Avrupa hattında Grönland kaynaklı gerilimi geçici bir “Arktik güvenlik çerçevesi” etrafında yatıştırmaya dönük görülmektedir; Guardian’ın haberinde ise Grönland ve Danimarka tarafı “egemenlik pazarlık konusu değildir” çizgisini açık biçimde korumaktadır. Bu tablo, ağırlık merkezinin ittifak içi güven ve karar döngüsü olduğunu teyit eder; rakip aktörler açısından en rasyonel dolaylı yaklaşım, NATO’nun reaksiyon süresini uzatacak politik sürtünmeyi kalıcılaştırmaktır.

ABD’nin Grönland/Arktik yaklaşımı, klasik “stratejik arazi” kavramının 21. yüzyıl karşılığıdır: erken ikaz/uzay-ISR altyapısı, Kuzey Atlantik geçitleri, Arktik deniz hatları ve kritik kaynaklara erişim, yurt savunmasıyla doğrudan bağlanmaktadır. Bu bağ, 2025 NSS’de Batı Yarımküre için açıkça ilan edilen “Trump Corollary to the Monroe Doctrine” çerçevesiyle aynı düşünce ailesine oturur: dış rakiplerin “stratejik varlıkları” kontrol etmesini engellemek ve ABD’nin çekirdek coğrafyalarında öncelik hiyerarşisi kurmak. Avrupa Parlamentosu değerlendirmesi de NSS’nin bir “Batı Yarımküre pivotu” öngördüğünü ve dış aktörlerin bölgede kuvvet konuşlandırma/stratejik varlık kontrolünü sınırlama niyetini not eder. Bu nedenle Arktik dosyası, dar anlamda bir toprak/üs meselesinden çok, “egemenlik–ittifak–stratejik varlık” üçgeninde bir etki alanı siyasetidir.

Çin ve Tayvan ekseni, Savaş Sanatı açısından “şekillendirme ve karar döngüsünü bozma” mantığıyla okunmaktadır. 2025 NSS, Tayvan üzerinde çatışmayı caydırma hedefini “askeri overmatch” ve First Island Chain boyunca deniz güvenliğiyle ilişkilendirirken; Japonya ve Güney Kore’den daha yüksek savunma katkısı istemeyi de açık biçimde yazar. Bu, doktrinel olarak “güç dengesi/dengeleme” çizgisine yakındır; ancak Biden döneminde 2022 Ulusal Güvenlik Stratejisi ve 2022 Ulusal Savunma Stratejisi’nde merkezî kavram hâline gelen “integrated deterrence” (tüm araçların ve müttefik ağlarının entegre edilmesi) yaklaşımına kıyasla daha seçici, daha işlemsel ve daha “yük paylaşımı koşullu” bir mimariye işaret eder. Bu fark, istihbarat stratejisi açısından kritik bir sonuç üretir: caydırıcılık yalnız kuvvet yapısıyla değil, tedarik–icra temposu ve karşı istihbarat dayanıklılığıyla ölçülecektir; zira dolaylı yaklaşımın en verimli hattı, “hazırlığı içeriden delme” ve “icra kapasitesini yavaşlatma”dır.

Rusya ekseni, tırmanma yönetimi ve stratejik istikrar arayışıyla birlikte ele alınmaktadır. 2025 NSS, Avrupa için “Rusya ile stratejik istikrar”ın yeniden tesisini ve Avrupa’nın kendi ayakları üzerinde durmasını önceler; bu yaklaşım, Soğuk Savaş’ın bazı evrelerindeki “détente/stratejik istikrar” arayışıyla kısmi benzerlik taşırken, aynı zamanda NATO’da yük kaydırmayı (burden-shifting) kurumsallaştırır. Bu, Rusya’nın hibrit araçlarla (bilgi alanı, enerji/ekonomi, siber) ittifak uyumunu aşındırma kapasitesine karşı, ağırlık merkezinin “ittifakın reaksiyon hızı ve politik iradesi” olduğu kabulüne dayanır.

Orta Doğu ve İran başlığında NSS, bölgeyi tarihsel olarak ABD gündeminin tepesine taşıyan enerji ve süpergüç rekabeti dinamiklerinin zayıfladığını; bu nedenle odağın kademeli olarak azalacağını ifade eder ve “Shift Burdens, Build Peace” çerçevesini kurar; İran’a ilişkin söylemini ise kendi dönemi icraat anlatısı içinde konumlandırır. Doktrinel düzlemde bu, Carter Doktrini’nin “Körfez hayati çıkar” çekirdeğinin tamamen terk edilmesinden ziyade, “çekirdek çıkarları koru ama maliyeti dağıt” yönünde yeniden tartılmasına benzer; Carter’ın 1980’de Körfez’de dış güç kontrolünü ABD’nin hayati çıkarına saldırı sayan ifadesi, tarihsel çekirdeği temsil eder.

Bütün bu örüntü doktrin haritasına çevrildiğinde, 2025–2026 çizgisi en güçlü biçimde üç doktrinel damar üzerinde birleşmektedir. Birinci damar, Monroe Doktrini’nin etki alanı mantığıdır; 1823’te “ayrı nüfuz alanları” ve dış müdahaleye karşı duruş olarak kodlanan Monroe yaklaşımı, NSS’de “Trump Corollary” ile modernleştirilmiş ve “stratejik varlıkları dış rakiplere kaptırmama” iddiasına bağlanmıştır. İkinci damar, Nixon Doktrini’nin yük paylaşımı mantığıdır; Nixon’ın 1969’da “müttefikler kendi güvenlik sorumluluğunu daha fazla üstlensin” çizgisi, NSS’de “burden-sharing and burden-shifting” başlığı altında hem NATO hem de Indo-Pasifik için kurumsal standarda bağlanmıştır. Üçüncü damar, Reagan döneminin “güç üzerinden caydırıcılık” refleksine retorik yakınlıktır; ancak bu yakınlık, Reagan Doktrini’nin karakteristik “ideolojik yayılım/anti-komünist hareketlere küresel destek” yönünden ziyade, “güç göstererek barış” ve savunma kapasitesi üretimi tarafında hissedilmektedir.

Buna karşılık, Bush Doktrini ile özdeşleşen “ön alıcı savaş/preemption” ve rejim dönüştürme çizgisi, mevcut stratejinin temel omurgası değildir. 2002 NSS’nin preemption vurgusu tarihsel bir referans olarak doktrin literatüründe yerini korumakla birlikte, 2025 NSS’nin “non-interventionism’e yatkınlık” ve “flexible realism” ilkeleri, müdahale eşiğini yükselten ve rejim ihraç etmeme yönünde çerçeve kuran bir zemin üretmektedir.

Teorik düzlemde bu yaklaşım, liberal hegemonyadan ziyade realist bir “seçici angajman / offshore balancing” ailesine yaklaşır: güç dengesi, çıkar hiyerarşisi ve yerel ortaklara daha fazla sorumluluk devri temel mekanizmadır. Bu okuma, NSS’nin “balance of power” vurgusuyla doğrudan uyumludur ve offshore balancing literatürünün “yerel güçlere yük bindir, gerektiğinde müdahil ol” mantığıyla kesişir. Savaş dönemi strateji refleksleri açısından ise NSS’nin “defense industrial base’i canlandırma”, “ulusal mobilizasyon”, “kritik tedarik zincirlerinin izlenmesi” ve “yurt savunması” çizgisi, II. Dünya Savaşı benzeri seferberlik aklının modern bir varyantına işaret eder; istihbaratın rolü de burada “olay takibi”nden “seferberlik ve tedarik zinciri kırılganlığı istihbaratı”na genişler.

Netice itibarıyla 2025–2026 döneminde ABD’nin izlediği hattın doktrinel özeti; Monroe etki alanı mantığının güncellenmesi, Nixon tipi yük paylaşımının sert biçimde kurumsallaştırılması ve “peace through strength” retoriğiyle desteklenen, müdahale eşiği görece yüksek bir realizm bileşimidir; NATO ve Arktik dosyasında ortaya çıkan sürtünme ise Savaş Sanatı’nın ağırlık merkezi kabul ettiği “ittifak uyumu ve karar döngüsü” üzerinde doğrudan risk üretmektedir.

Kaynakça..

• The White House. (2025). National Security Strategy (2025)
• European Parliamentary Research Service (EPRS). (2025, Aralık). The 2025 US National Security Strategy (At a Glance)
• U.S. Congressional Research Service (CRS). (2025, 18 Aralık). National Security Strategy: Potential Implications for DOD of Prioritizing the Western Hemisphere and China (IF13137).
• Brookings Institution. (2025, 8 Aralık). Breaking down Trump’s 2025 National Security Strategy.
• Reuters. (2026, 22 Ocak). ‘Trump whisperer’ Rutte steers NATO around Greenland crisis.
• Reuters. (2026, 22 Ocak). Trump pact calls for allies to act fast on Arctic security, says NATO’s Rutte.
• Reuters. (2026, 22 Ocak). NATO’s Rutte says Arctic talks with Trump to focus on keeping out Russia, China.
• The Guardian. (2026, 22 Ocak). Greenland says red lines must be respected as Trump says US will have ‘total’ access to island.
• National Archives (U.S.). (2022). Monroe Doctrine (1823) (Milestone Documents).
• U.S. Department of State – Office of the Historian. (1969, 25 Temmuz). Guam Doctrine (Nixon’s remarks in Guam).
• Encyclopaedia Britannica. (t.y.). Nixon Doctrine.
• U.S. Department of State – Office of the Historian (FRUS). (1980, 23 Ocak). Address by President Carter on the State of the Union (Carter Doctrine pasajı).
• The American Presidency Project (UCSB). (1980, 23 Ocak). The State of the Union Address Delivered Before a Joint Session of the Congress (Jimmy Carter).
• The White House (George W. Bush Archives). (2002, 20 Eylül). The National Security Strategy of the United States of America (2002).
• Brookings Institution. (2002). The New National Security Strategy and Preemption.
• The White House (Biden White House Archives). (2022, Ekim). Biden-Harris Administration’s National Security Strategy (2022)
• U.S. Department of Defense. (2022, 27 Ekim). 2022 National Defense Strategy (NDS), Nuclear Posture Review (NPR), Missile Defense Review (MDR)
• Mearsheimer, J. J., & Walt, S. M. (2016). The Case for Offshore Balancing (Foreign Affairs / çalışma metni)