Dünya Değişirken Güvenliğin Adı Da Değişiyor

Eskiden bir ülkenin gücünü sayarken tanklarını, uçaklarını, gemilerini sayardık. Şimdi yetmiyor. Çünkü savaş yalnızca silahın ateşlendiği yerde yapılmıyor. Bir denizaltı kablosundan geçen veri, bir şirketin gerçek sahibi, bir yazılımın verdiği karar da güvenlik meselesi.
CSIS’in araştırmaları iki çarpıcı örnek sunuyor: İnsansız hava araçlarının başarısı sayılarında değil, birlikte hareket edebilmelerinde; bilimsel araştırma gemilerinin topladığı deniz verileri ise sivil amaçların yanında askerî amaçlara da hizmet edebiliyor. Lowy Institute daha ileri gidiyor: Okyanusların dibindeki fiber kablolar, yalnızca haberleşme hattı değil, çevresindeki hareketleri algılayan sistemler hâline gelebiliyor. Demek ki yeni mücadelede görünmeyeni izleyen, görüneni vurandan önce davranabiliyor.
Bir iletişim hattı kesildiğinde bankacılık, enerji ve taşımacılık aynı anda etkilenebilir. Haritada küçücük görünen bir arıza, kilometrelerce uzakta ekonomik sonuç yaratabilir. Deniz güvenliği artık yalnızca geminin değil, onu ayakta tutan veri ve lojistik ağının da korunması demek.
SIPRI, Rusya’nın savunma bütçesini incelerken taslak rakamlarla gerçek harcamaların karıştırılmaması gerektiğini hatırlatıyor. RUSI ise nükleer rekabette yalnızca silah sayısının değil, teknolojinin ve uzay altyapısının belirleyici olduğunu söylüyor. SIPRI’nin ayrı bir incelemesi, bir uyduya müdahalenin yanlış yorumlanıp tehlikeli bir tırmanmaya yol açabileceğini vurguluyor. İstikrarın gerektirdiği şey bazen daha güçlü bir silah değil, yanlış alarmı engelleyen sağlam bir sistem.
IISS’in İran’ın uzay tesislerine ilişkin uydu görüntüsü analizi de aynı uyarıyı yapıyor: Bir tesisin vurulması, bütün kapasitenin yok edildiği anlamına gelmiyor. Çin’in Tayvan çevresinde ve Güney Çin Denizi’nde askerî olmayan kurumlarla artırdığı faaliyetlerse başka bir yöntemi gösteriyor. Egemenlik mücadelesi bazen top atışıyla değil, rutin denetim ve idari uygulamalarla yürütülüyor. Filipinler örneği, ihlali duyurmanın tek başına caydırıcılık sağlamadığını gösteriyor.
Afrika’da Kızıldeniz’deki silahlı ağlar ile Libya’daki kontrolsüz silah stokları, yerel krizin nasıl bölgesel güvenlik sorununa dönüştüğünü anlatıyor. Yapay zekâ destekli siber saldırılar ve otomatik sistemlerin denetimi ise tehdidin hızına yetişebilecek kurumlar gerektiriyor.
Japonya’nın istihbarat reformu ve RUSI’nin şirketlerin gerçek sahipliği üzerine çalışması da aynı noktaya varıyor: Bilgiyi toplamak kadar doğru paylaşmak ve denetlemek önemli. Rusya’daki İHA üretiminde gündeme gelen emek ihlali iddiaları, güvenliğin insan haklarından koparılamayacağını hatırlatıyor.
Peki Türkiye için sonuç?
Brookings’in NATO’nun güney kanadına ilişkin değerlendirmesinde olduğu gibi, mesele tek başına güçlü olmak değil; müttefiklerle, kurumlarla, teknolojiyle uyum içinde çalışabilmek. Türkiye için limanların, enerji hatlarının, siber altyapının ve istihbaratın aynı güvenlik hesabında buluşması gerekiyor.
Bugünün stratejik üstünlüğü en kalabalık envanterde değil, dağınık bilgiyi doğru karara dönüştüren akılda yatıyor.