Zamanın korunduğu şehir: Safranbolu

KARABÜK – BHA

Dar sokakların iki yanında yükselen ahşap evler, yüzyıllardır kullanılan çarşılar, hanlar, hamamlar ve camiler… Karabük’teki Safranbolu, geleneksel Türk kent yaşamının izlerinin yalnızca yapılarda değil, şehrin bütününde görülebildiği yerleşimlerden biri olarak öne çıkıyor.

13’üncü yüzyıldan 20’nci yüzyılın başlarında demiryollarının gelişmesine kadar Doğu ile Batı arasındaki ana ticaret yolları üzerinde önemli bir kervan durağı olan Safranbolu, ticaretle gelişirken kendine özgü şehir dokusunu da oluşturdu. Kent, korunmuş mimarisi ve geleneksel yerleşim yapısıyla 1994 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.

Kervan yollarının şekillendirdiği şehir

Safranbolu’nun gelişiminde yüzyıllar boyunca Anadolu’dan geçen kervan ticareti önemli rol oynadı. UNESCO’ya göre Türklerin bölgeyi ele geçirmesinin ardından ticaret merkezi olarak gelişmeye başlayan kent, 13’üncü yüzyılda Doğu-Batı ticaret güzergâhının önemli kervan duraklarından biri haline geldi.

Eski Cami, Eski Hamam ve Süleyman Paşa Medresesi 1322 yılında inşa edildi. Safranbolu özellikle 17’nci yüzyılda gelişirken kentte ortaya çıkan mimari anlayış, Osmanlı İmparatorluğu’nun geniş bir bölümündeki kentsel gelişim üzerinde de etkili oldu.

Yaklaşık 2 bin geleneksel ev

Safranbolu’nun bugün en belirgin simgeleri arasında geleneksel evleri bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı’na göre ilçe merkezinde 18’inci ve 19’uncu yüzyıllar ile 20’nci yüzyılın başlarında yapılmış yaklaşık 2 bin geleneksel Türk evi bulunuyor. Bunların yaklaşık 800’ü yasal koruma altında.

Evlerin mimarisinde yalnızca yapının kendisi değil, çevresiyle kurduğu ilişki de dikkat çekiyor. Yapılar, komşu evin görüşünü engellemeyecek ve güneş almasını önlemeyecek şekilde konumlandırılmış durumda.

Ahşap işçiliği, çıkmalar, kafesli pencereler, işlemeli tavanlar, kapı tokmakları, taş işçiliği ve cephe süslemeleri ise Safranbolu evlerinin karakteristik mimarisini tamamlıyor.

Arnavut kaldırımları da şehir yaşamının parçası

Safranbolu’nun geleneksel kent dokusu evlerle sınırlı değil. Tarihî mahallelerdeki Arnavut kaldırımlı yollar da kentin coğrafi koşullarına göre biçimlendirilmiş.

Kültür Portalı’ndaki bilgilere göre yollar, sel sularına karşı dayanıklı olması ve rutubeti azaltması amacıyla eğimli olarak yapıldı. Evlerin, sokakların ve kamusal yapıların birbiriyle kurduğu ilişki, Safranbolu’da geçmişteki şehir yaşamının bütüncül biçimde okunabilmesini sağlıyor.

Çukur, Kıranköy ve Bağlar

UNESCO Dünya Mirası alanı Safranbolu’nun üç ayrı tarihî bölümünden oluşuyor: Çukur, Kıranköy